Phytophthora thuộc chi của lớp Nấm trứng (Oomycetes), có khoảng 100 loài đã được mô tả và 100 – 150 loài chưa được mô tả. Phytophthora spp. là tác nhân gây ra rất nhiều bệnh trên nhiều loài cây trồng khác nhau, trong đó có nhiều loài có giá trị kinh tế cao như tiêu, sầu riêng, khoai tây,... và gây thiệt hại năng suất rất lớn.
- Một số bệnh hại do Phytophthora gây ra:
Bệnh đầu tiên do Phytophthora cần phải kể đến là Chết nhanh trên cây Hồ tiêu, làm cây tiêu chết hàng loạt, thiệt hại rất lớn cho nghề trồng tiêu ở nước ta. Tác nhân gây ra bệnh này là nấm Phytophthora parasitica. Nấm xâm nhiễm vào rễ tiêu vào đầu mùa mưa qua các vết thương do nông cụ, côn trùng cắn phá rễ và tuyến trùng. Thời gian ủ bệnh thường kéo dài 3 – 4 tháng, thậm chí 5 – 6 tháng tùy vào điều kiện thời tiết và sức sống của dây tiêu. Trong giai đoạn ủ bệnh rất khó phát hiện do nấm chỉ gây hại bộphận dưới mặt đất, làm thối đen và chết phần cổ rễ, khiến cây chết do không hút được nước và dinh dưỡng. Giai đoạn cuối của bệnh là khi thấy cây tiêu có biểu hiện héo lá, rụng lá, rụng lóng nhanh trong vòng vài ngày thì cây chết khô, đào lên thấy cỗ rễ đã thối đen hết, không thể cứu được. Bệnh lây lan rất nhanh theo dòng nước. Do đó trong mùa mưa thường thấy tiêu chết hàng loạt, có khi chết cả vườn, nhất là những vườn nằm dưới dốc, thoát nước kém. Bệnh này rất khó trị vì gây hại âm thầm, khó phát hiện. Vì vậy bà con nên chủ động phòng bệnh bằng biện pháp tổng hợp là quản lý nước trong vườn, tưới gốc, rửa vườn với các thuốc gốc Đồng, Metarlaxyl, Dimethomorph,... vào đầu mùa mưa để tiêu diệt mầm bệnh trong đất và trên lá; chú ý phòng trừ rệp sáp, sùng ăn rễ, tuyến trùng và hạn chế tác động cơ giới đến rễ để hạn chế vết thương cho nấm xâm nhiễm. Ngoài ra, Phytophthoracũng là gây bệnh vàng lá chết chậm trên cây tiêu, củng với các nấm khác là Fusarium, Pythium. Bệnh này không làm tiêu chết đột ngột và hàng loạt như chết nhanh nhưng làm tiêu chết từ từ trong 1 năm hay vài năm, lá vàng rụng, tháo đốt, cây sinh trưởng kém, năng suất thấp. Cây bị bệnh vàng lá chết chậm có thể khôi phục bằng biện pháp tổng hợp như phòng trừ bệnh chết nhanh cộng với bón phân hữu cơ, humic để tái tạo, hồi sinh bộ rễ.
Hình 1. Bệnh chết chậm trên cây hồ tiêu do nấm Phytophthora gây ra. (Nguồn:nongnghiep.vn)
Bệnh hại quan trọng thứ hai do chi nấm này là bệnh nứt thân xì mủ trên một số loài cây ăn trái như Sầu riêng, Cây có múi. Tác nhận gây nứt thân xì mủ là Phytophthora palmivora. Nấm là thối nâu phần vỏ, vết bệnh nứt, chảy nhiều nhựa, phần mạch gỗ dưới vết bệnh cũng bị đen. Bệnh hại trên cả thân và cành, ở tất cả các giai đoạn, hại nặng vào mùa mưa, vườn bón thừa phân hóa học. Đối với Sầu riêng, Phytophthora còn gây ra bệnh thối trái làm thiệt hại nặng đến năng suất. Triệu chứng bệnh là trên trái xuất hiện những đốm thối màu nâu, mềm, lan rộng. Đối với bệnh nứt thân xỉ mủ, ba con cần cạo sạch phần thối hư trên vết bệnh, quét thuốc chứa Metarlaxyl, Mancozeb, Phosphite,... dùng biện pháp tiêm thân bằng các thuốc chứa phosphite để phòng bệnh. Đối với bệnh thối trái và bệnh trên lá, có thể luân phiên phun các thuốc trên, chú ý trừ rệp sáp, nhện, kiến để hạn chế bệnh lây lan từ đất lên thân, trái.
Hình 2. Thối trái Sầu Riêng do nấm Phytophthora gây ra
Hình 3. Xì mủ trên cây có múi.
Trên nhóm cây họ Cà (khoai tây, cà chua, ớt) và cây bầu bí dưa (bầu, dưa leo, dưa hấu), Phytophthora sp. là nguyên nhân gây bệnh sương mai, làm héo rủ, chết cây. Triệu chứng bệnh là những đốm héo màu nâu, ướt, trong và hơi co rút làm lá nhăn nhúm, sáng sớm thấy trên vết bệnh có lớp tơ nấm trắng, khi khô vết bệnh giòn dễ vỡ. Vết bệnh lan rộng làm lá héo rủ, bệnh hại trên thân là héo gục thân. Sương mai trên cây khoai tây gây thiệt hại rất lớn, làm mất trắng nhiều diện tích khoai tây trên thế giới. Để phòng trừ bệnh này, bà con nên chút ý thời tiết, thấy có mưa lúc chiều mát, sáng có sương mù thì nên phun nước rửa lá vào sáng sớm, phun phòng bằng các thuốc trị nấm khuẩn thường dùng.
Hình 4. Nấm Phytophthora gây bệnh sương mai trên cây cà chua.
Ngoài những bệnh hại nguy hiểm nêu trên, Phytophthora còn là tác nhân của nhiều bệnh như vàng lá thối rễ trên cây có múi, bệnh cháy lá khoai môn, thối đen trái mãng cầu và nhiều bệnh thối trái, thối rễ trên cây trồng khác. Những bệnh do chi này gây ra thường rất khó kiểm soát bằng thuốc hóa học, vì vậy việc sử dụng giống kháng, phòng bệnh chính là giải pháp tối ưu.
